Dieta lekkostrawna: zasady, co jeść, czego unikać i przykładowy jadłospis

Na czym polega dieta lekkostrawna?

Na zmianie doboru i obróbki produktów, nie na jedzeniu mniej: dieta łatwostrawna dostarcza tyle samo energii i składników odżywczych co dieta osób zdrowych (NCEŻ). Do tego dochodzi kilka reguł dotyczących rytmu i sposobu jedzenia:

• Zostaw w jadłospisie co najmniej 25 g błonnika na dobę i nie usuwaj go całkowicie.
• Jedz 5-6 posiłków dziennie, co 2-3 godziny.
• Zjedz ostatni posiłek 2-3 godziny przed snem.
• Podawaj potrawy w umiarkowanej temperaturze, bez gorących i zimnych.
• Jedz bez pośpiechu, przy stole, i dokładnie przeżuwaj.
• Wykluczaj produkty, po których pojawiają się dolegliwości, nawet jeśli dieta je dopuszcza.

Akademia NFZ zaleca 1,5-2 litry płynów dziennie, nie licząc wody z posiłków. Odsyła też do e-booka z serii „Diety NFZ” poświęconego diecie lekkostrawnej, z przepisami i radami na czas rekonwalescencji.

Kiedy stosuje się dietę lekkostrawną?

Dietę lekkostrawną stosuje się w chorobach przewodu pokarmowego, ale nie tylko:

• choroby żołądka i jelit: choroba Leśniowskiego-Crohna, wrzody żołądka i dwunastnicy, nieżyt żołądka, zapalenie błony śluzowej
• paradontoza
• leczenie onkologiczne
• rekonwalescencja po zabiegach
• infekcje z gorączką
• podeszły wiek

Dieta bywa też zalecana przed niektórymi badaniami, na przykład przed kolonoskopią (Akademia NFZ). Stosuje się ją wtedy pod kontrolą lekarza lub dietetyka. Przy niepokojących objawach dieta nie zastępuje diagnozy lekarskiej. Inny cel ma dieta przeciwzapalna: nie odciąża trawienia, tylko ogranicza żywność wysokoprzetworzoną i cukier przy przewlekłym stanie zapalnym.

Czym różni się wariant z ograniczeniem tłuszczu?

Tłuszcz ogranicza się w nim mocniej, a lista dozwolonych produktów jest węższa. Wariant ten stosuje się m.in. przy chorobach wątroby. W poradni pacjenta serwisu mp.pl opisano go tak: 5-7 małych posiłków dziennie, mało tłuszczów zwierzęcych, mleko do 2%, bez tłustych i topionych serów. Odpadają jaja gotowane i jajecznica (dozwolone jest ścięte białko) oraz pieczywo żytnie i razowe. W takim wariancie nie przygotowujesz jajecznicy z jadłospisu na dzień.

Co można jeść, a czego unikać?

Wybieraj produkty jasne, delikatne i chude, a odpuszczaj te, które są ciężkie, surowe lub ostre.

Grupa	Zalecane	Odradzane
Pieczywo i zboża	biały ryż, kasza manna i jaglana, płatki owsiane błyskawiczne, drobne makarony, sucharki, pieczywo pszenne	razowe i pełnoziarniste zboża
Mięso i ryby	cielęcina, kurczak, indyk, królik (bez skóry), chude ryby, np. dorsz	tłuste wędliny, mięso smażone, wędzone i peklowane
Nabiał i jaja	chudy nabiał, twaróg, jaja na miękko, jajecznica na parze	tłuste sery
Warzywa	dojrzałe, delikatne, bez skórki, gotowane lub przetarte; ziemniaki	surowe, kapusta, brokuły, fasola i inne strączki, grzyby
Owoce	dojrzałe, bez skórki i pestek, gotowane lub przetarte	surowe, orzechy, nasiona, pestki
Tłuszcze	oliwa i olej rzepakowy, dodawane na zimno	tłuste potrawy, zasmażki
Napoje	słaba herbata	napoje gazowane, mocna kawa i herbata, alkohol
Przyprawy	niewielka ilość soli	pieprz, ocet, ostra papryka
Desery	kisiel, galaretki, biszkopty, ciasto drożdżowe, budyń	tłuste ciasta, wyroby cukiernicze

Liczy się też świeżość i niska zawartość tłuszczu. Ugotuj jajka na miękko albo przygotuj jajecznicę na parze. Przy wątpliwym produkcie radzę wybrać wersję jaśniejszą, chudszą i bez skórki.

Jakie techniki kulinarne są dozwolone?

Dozwolone jest gotowanie w wodzie lub na parze, duszenie bez obsmażania oraz pieczenie w folii, pergaminie albo naczyniach żaroodpornych bez tłuszczu (NCEŻ). Słowo „łatwostrawna” bywa rozumiane jako szybka obróbka, na przykład smażenie, i to błąd. Potrawy smażone, wędzone i peklowane są wykluczone, bo dłużej zalegają w przewodzie pokarmowym. Grillowanie, zasmażki i panierki też odpadają. Jeśli danie wymaga patelni z tłuszczem, nie jest lekkostrawne, nawet gdy powstaje w 5 minut.

Kilka prostych zabiegów ułatwia strawienie potraw:

• Dodaj pianę z białek do budyniu, a do dań mięsnych namoczoną bułkę. Obie rozpulchniają potrawę.
• Zagęszczaj zupy zawiesiną z mąki i mleka albo niewielką ilością masła, oleju lub mleka. Tłustej zasmażki nie używaj.
• Dodawaj tłuszcz na zimno do gotowej potrawy: oliwę lub olej rzepakowy.
• Usuwaj skórki i pestki oraz twarde części warzyw, na przykład fasolki, szparagów i kalarepy.
• Wydłużaj gotowanie, a warzywa miksuj albo przecieraj przez sito. Błonnik jest wtedy lepiej tolerowany.

Przykładowy jadłospis na jeden dzień

Posiłek	Propozycja
Śniadanie	jajecznica na parze, pszenne pieczywo, chudy twarożek, słaba herbata
II śniadanie	pieczone jabłko bez skórki albo kisiel
Obiad	zupa krem z marchewki na bulionie warzywnym, gotowany lub duszony bez obsmażania indyk, biały ryż, gotowana marchewka
Podwieczorek	kasza manna lub owsianka z płatków błyskawicznych z musem z dojrzałych owoców
Kolacja	dorsz pieczony w folii, ziemniaki, gotowane młode warzywa

To przykład, nie plan leczniczy.

Jak przygotować prosty obiad lekkostrawny?

Dwa dania z obiadu w tabeli: zupa krem i mięso z ryżem, tu z kurczakiem zamiast indyka (oba to chude mięsa bez skóry). Wystarczy garnek i blender albo sito.

Zupa krem z marchewki:

1. Ugotuj marchewkę na bulionie warzywnym do miękkości.
2. Wymieszaj mąkę z mlekiem i wlej zawiesinę do zupy.
3. Zmiksuj zupę albo przetrzyj przez sito.

Kurczak z ryżem i marchewką:

1. Ugotuj kurczaka bez skóry w wodzie.
2. Ugotuj osobno biały ryż i marchewkę do miękkości.
3. Polej danie oliwą na zimno, już na talerzu.

Pytania o konkretne produkty

O lekkostrawności decyduje zawartość tłuszczu i błonnika oraz obróbka, a nie sama nazwa produktu. Ten sam produkt bywa ciężki na surowo i łatwy do strawienia po ugotowaniu i przetarciu, dlatego przy każdym z poniższych pytań liczy się też sposób przygotowania.

Czy ser żółty jest lekkostrawny?

Nie. Ser żółty należy do tłustych serów, które w tej diecie są odradzane, a w wariancie z ograniczeniem tłuszczu odpadają też sery topione. Zamiast niego sięgnij po chudy twaróg albo twarożek, które pasują do śniadania i kolacji. Odwrotnie jest na diecie keto, która opiera jadłospis na tłuszczu i zalicza sery żółte do produktów zalecanych.

Czy płatki owsiane są lekkostrawne?

Tak, jeśli są błyskawiczne. Gotuj je długo, aż staną się miękkie, na przykład jako owsiankę z musem z dojrzałych owoców. Dłuższe gotowanie poprawia tolerancję błonnika tak samo jak przy warzywach. Owsianka pasuje na podwieczorek z jadłospisu powyżej.

Czy gotowany kalafior jest lekkostrawny?

To zależy od tolerancji i obróbki. Kalafior jest warzywem kapustnym, a te uchodzą za wzdymające. Według NCEŻ 100 g surowego zawiera 2,4 g błonnika, a ugotowanego w wodzie 1,8 g, więc gotowanie wyraźnie go obniża. Jeśli po kalafiorze pojawiają się dolegliwości, wyklucz go.

Jakie słodycze i ciasto można jeść?

Te z tabeli: kisiel, galaretki, biszkopty, ciasto drożdżowe i budyń. Budyń można spulchnić pianą z białek, wtedy jest lżejszy; piana działa tu tak samo jak namoczona bułka w daniach mięsnych. Tłuste ciasta i wyroby cukiernicze odpadają, bo zawierają za dużo tłuszczu.

Czy dieta lekkostrawna pomaga schudnąć?

Nie. Dieta lekkostrawna nie jest dietą odchudzającą: zmienia dobór i obróbkę produktów, a nie ilość energii. Słodkie desery, jak kisiel czy ciasto drożdżowe, są w niej dozwolone.

Co z dietą lekkostrawną u dziecka?

W poradnikach żywienia dzieci dieta ta pojawia się po ostrej infekcji przewodu pokarmowego, na przykład rotawirusowej, przy przewlekłych chorobach żołądka i jelit oraz przy gorączce. U dziecka zawsze wymaga konsultacji z lekarzem. Może on zalecić tylko część zasad, więc nie wprowadzaj całego zestawu na własną rękę.